Achtergrondinformatie Maleise en Indonesische leenwoorden

op 11 november 2018

De uitdrukking Oost-Indisch doof zijn betekent dat je doet alsof je iets niet hebt gehoord. Wat heeft dit gezegde met het voormalige Nederlands-Indië van doen? Het gezegde ‘Oost-Indisch doof zijn’ bestaat sinds de negentiende eeuw in de Nederlandse taal. De eerste vermelding op ”Delpher” staat in de Arnhemsche Courant van 25 juni 1835. In de zeventiende eeuw was er overigens een ander gezegde gangbaar, maar zonder het adjectief ‘Oost-Indisch’: ‘den doove maken’ of ‘den doove spelen’. Deze uitdrukking betekende hetzelfde als Oost-Indische doof zijn maar is later verdwenen. Het is onomstreden dat ‘Oost-Indisch doof zijn’ gerelateerd is aan de voormalige Nederlandse kolonie in de Oost. Maar over de precieze herkomst van de uitdrukking doen meerdere theorieën, in totaal drie, de ronde. 1e Volgens Van Dales Groot Uitdrukkingenwoordenboek (2006) komt de uitdrukking Oost-Indisch doof zijn uit de negentiende eeuw en hangt de herkomst samen met het feit dat het in Nederlands-Indië erg warm was.

De Indische bevolking vond het vaak té warm om te werken en deed dan alsof ze de opdrachten van hun Nederlandse bazen niet goed hoorden. 2e Andere verklaarders wijzen op Indische vorsten als herkomst van Oost-Indisch doof zijn. Zij hadden een hekel aan de Nederlandse overheersers en deden daarom regelmatig alsof ze opdrachten niet begrepen. Ze hielden zich Oost-Indisch doof en wisten zo vaak uitstel te krijgen voor klussen waar ze geen zin in hadden.3e “Er zijn voorbeelden dat matrozen, reizigers, fortuinmakers, enz. uit Oost-Indië komende zich arm of doof of wel beiden tegelijk hielden, om hunne familiën te beproeven. ”Door te doen alsof ze doof waren, konden de matrozen erachter komen wat de achterblijvers over hen zeiden. Waren zijn ‘geliefden’ wel echt blij dat de persoon in kwestie uit Oost-Indië was teruggekeerd? Of, als de matroos pretendeerde volledig berooid te zijn teruggekeerd: ging het de achterblijvers om het geld of om de persoon?

Slot: Het is al met al niet precies duidelijk welke verklaring correct is. Alle drie verklaringen klinken wat Historiek betreft aannemelijk. Wie weet welke theorie de juiste verklaring biedt, mag het zeggen.

Michel van RuyvenAchtergrondinformatie Maleise en Indonesische leenwoorden