Mijn opa wilde er niets van weten

op 18 oktober 2019

In het vorige NB heb ik een verslag gemaakt over de herdenking bij het Indiemomument in Enschede. In het blad IMPACT van oktober, kwam ik een verhaal tegen van Bart Nauta. Historticus en junior beleidsmedewerker bij ARQ Kenniscentrum oorlog, vervolging en geweld. Hij is nog jong en en had in eerste instantie niets met herdenken zegt hij zelf. Toch spoorde hij zijn Opa aan om naar de Herdenking op 15 augustus in Enschede te gaan. Graag wil ik u zijn gedachtengang niet onthouden.

Mijn opa wilde er niets van weten. Bij de Indie herdenking dacht hij aan rijke Totoks en gestudeerde en eloquente Indo’s. Mannen in maatpakken en en vrouwen met parelkettingen. Omdat hij bespot is om zijn donkere huidskleur en omdat hij op Java in armoede leefde voelde hij zich bij de herdenking niet thuis. Hij was ook bang voor zijn angsten die hem tijdens de herdenking zouden kunnen overvallen en meenemen naar vroeger.

Dit jaar spoorde ik hem aan toch te gaan omdat ik hoopte dat hij er troost uit zou halen. Ik zou met hem mee gaan. Allebei voor de eerste keer. Mijn Oma een Indische vrouw uit Garoet, ging vorig jaar al. Ze vond het gezellig en mooi, vooral de muziek vond ze indrukwekkend.

Afgelopen 15 augustus kwam ik enigszins onzeker op de herdenking in Enschede aan. Omdat ik niet wist of mijn Opa er zou zijn. Hij had er de avond van tevoren enorm tegenop gezien. Maar hij was er: mijn Opa van 89 jaar. Hij hield alles nauwlettend in de gaten maar liet zich al gauw meevoeren met de toesprakende rituelen en de muziek. Toen ik na afloop vroeg hoe hij het vond, zei hij dat hij zich triest voelde. Maar hij besefte ook dat ons verdriet het ultieme eerbetoon aan onze slachtoffers is, aan zijn broers en zussen. Het was voor mijn Opa en Oma ook thuiskomen. Ze zagen vele bekenden die hen hartelijk begroeten, mensen met wie ze een verleden delen. Volgend jaar gaan we weer.

Ik begreep zijn triestheid goed: het laatste trompet signaal van de taptoe voelde als een afscheid, als een schip dat Tanjung Priok uitvaart, een beeld dat in sepiatonen vervaagt. Als er iets is wat de Indische gemeenschap karakteriseerd is het de nostalgie voor alles wat is geweest en voor wat komen gaat: binnen een aantal jaren zal het Indische – de tongval, de gebruiken, mijn grootouders – uitgaan als een nachtkaars. (Aldus, Bart Nauta)

Nol Kok

Michel van RuyvenMijn opa wilde er niets van weten